Klappertand vir die Rooitaal

Waarom skryf ek nie in Engels nie? wil ’n meisie ’n tyd gelede tydens ’n vraag-en-antwoordsessie by ’n skool weet.

Want ek het in die Karoo grootgeword, verduidelik ek. En my pa sê daar gebruik jy Engels net vir selfverdediging. 

Dis egter nie die volle waarheid nie. Die taalreëls wat ons destyds in Ma’am Augustyn (tannie Issie as jy haar op straat raakloop) se Engelsklas geleer het, het nie nodig gehad om ’n tree terug te staan vir enige iemand nie, het ek later op universiteit ontdek, toe ek saam met ’n hele klomp moedertaalsprekers in die Engels I-klas beland het. Aan die einde van my eerste jaar is ek as beste Engelsstudent in die klas aangewys, maar ek het die vak gelos omdat een van die ou professore se gedurige geflirt met die meisies (en sy laatkommery!) my eindeloos geïrriteer het.

’n Tyd gelede het ek egter besluit om my verroeste kennis van die Rooitaal af te stof en ’n klompie grillerige kinderstories in Engels te begin skryf. Heel gepas, eintlik, want my eerste behoorlike kennismaking met die taal was in die dik Stephen King-boeke wat ek op laerskool swoegtend deurgeworstel het.

 Aan die begin was dit ontsaglik moeilik, maar algaande het die ritmes en klanke van die taal weer in plek begin val, en kon die stories hul loop neem.

Die resultaat is die bundel “Chattering Teeth and other scary stories” wat nou op Amazon beskikbaar is: http://www.amazon.com/Chattering-Teeth-other-stories-ebook/dp/B00CK7F380/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1367212258&sr=8-1&keywords=%22chattering+teeth%22+jacobs Hoe geslaagd my eksperiment gaan wees, sal die tyd moet leer. Ek wou dit om twee redes doen: Eerstens om te kyk of die Rooitaal, in my hande, vir meer as selfverdediging gebruik kan word. En tweedens om meer oor die e-boekmark te leer, waarvan ek veels te min weet en waaroor ek heimlik nog nie naastenby entoesiasties genoeg is nie.

Sedert die boek gisteraand aanlyn beskikbaar geword het, is daar darem al een kopie verkoop. So, iewers in die wêreld het iemand ’n paar dollar opgedok en is ’n kind tans besig om op sy/haar Kindle my grilstories te lees, in my beste Karoo-Engels. 

Vyf wenke om jou kind 'n leser te maak

Suid-Afrikaanse kinders sukkel om te lees. Dit blyk duidelik uit ontstellende koerantopskrifte en statistiek die afgelope paar jaar.

Die vermoë om te lees is een van die heel belangrikste sleutels tot jou kind se prestasie op skool. Ongelukkig is die realiteit dat baie skole deesdae beperkinge op tyd, personeel en hulpbronne het – en die mediasentrum en leesperiodes is dikwels van die eerste dinge wat in die slag bly. Ouers kan wondere verrig om die jongklomp lief te maak vir lees, selfs lank voordat hulle die skoolbanke aandurf.

Probeer hierdie vyf wenke om jou kind ’n boekevraat te maak.

1. Laat jou kind self boeke kies

Nie alle volwassenes verkies dieselfde soort boeke nie – en net so verskil kinders se leessmaak. Let op na watter soort boeke jou kleuter geniet, en moenie kla as jy dieselfde storie oor en oor moet lees of ’n aktiwiteitsboek honderde maal moet deurblaai nie. Jou kind is immers besig om sy/haar leessmaak te ontwikkel. Gee kinders van kleins af die geleentheid om self te kies watter boeke hulle as verjaardag- of Kersgeskenke wil ontvang deur hulle byvoorbeeld saam te neem boekwinkel toe, ’n boekwinkel-geskenkbewys te koop of hulle te vra om hul voorkeure in ’n bestelgids soos hierdie aan te dui.

2. Moenie ’n boeksnob wees nie

Ouers kla soms as kinders in ’n sekere genre “vashaak”. As jou kind op die oomblik grilstories, speurverhale of reeksboeke verslind, wees dankbaar dat hy/sy lees en moet onder geen omstandighede neerhalend daarna verwys nie. Baie kinders “ontgroei” ’n sekere genre en begin iets anders lees. Ander bly hul lewe lank byvoorbeeld aanhangers van rillers. In albei gevalle wen jy, want lees is die beste manier om jou kind se leesbegrip, konsentrasie en taalvermoë te ontwikkel.

3. Word betrokke

Wys jy stel belang in die boeke wat jou kind lees. Lees self die soort boeke waarvan jou kind of tiener hou – dit kan ’n lekker gespreksonderwerp word en jy sal dalk verras wees om te sien hoeveel pret jy in die proses het! Probeer uitvind van watter skrywers of illustreerders se werk jou kind hou, en kry nog van hierdie gunstelinge se boeke in die hande.

4. Stel ’n voorbeeld

’n Kind wat grootword in ’n huis met ’n boekrak en waar Ma of Pa dikwels lees (selfs al is dit koerante of tydskrifte), word van kleins af vertroud met die idee dat boeke ’n aangename, ontspannende aktiwiteit kan wees.

5. Leer én speel

Ouers en onderwysers wys kinders dikwels daarop dat boeke jou slim maak, jou kan help met jou skoolwerk en propvol kennis is. In die proses kan jy egter onbedoeld ’n negatiewe konnotasie kweek. Kinders hou van speel en pret hê, daarom is dit belangrik om hulle van ’n jong ouderdom te wys dat boeke pret kan wees – anders gaan die Xbox, PlayStation en rekenaarspeletjies wen. Boeke moenie net deel wees van die sleur van skool, huiswerk en take nie – dit behoort ook lekker vermaak vir ledige ure te wees. Dit is waarom soveel Afrikaanse kinderboeke deesdae fokus op humor, pret en avontuur. Kyk maar net na die titels en temas van ’n paar van die boeke wat op winkelrakke en op uitgewers se webtuistes beskikbaar is!

10 skreeusnaakse (dog effe "af") boeke wat jy op Amazon kan kry

So dan en wan maak ek ’n draai op Amazon, en die boekaanbevelings onderaan die bladsy kan jou soms na vreemde leesstof lei. Hier is ’n paar skreeusnaakse boeke waarop ek onlangs afgekom het. Wees gewaarsku, dis daardie soort kinderboeke wat jy waarskynlik NIE vir jou kleinding wil aanskaf nie (dink Go the f**k to sleep), maar 'n paar van hulle sal ek baie graag by my eie boekversameling wil voeg ...

* Raising the perfect child through guilt and manipulation: http://www.amazon.com/Raising-Perfect-Child-Through-Manipulation/dp/0061759570/ref=pd_sim_b_3

* All my friends are dead: http://www.amazon.com/All-My-Friends-Are-Dead/dp/0811874559/ref=pd_sim_b_4 (Daar is ook ’n opvolgboek, All my friends are still dead.)

* I hate everything: http://www.amazon.com/I-Hate-Everything-Matthew-DiBenedetti/dp/1440506388/ref=pd_sim_b_6 (As jy van hierdie een gehou – of dit gehaat het – kan jy nog ’n boek deur dieselfde skrywer aanskaf, getiteld I hate everyone.)

* F U, Penguin: Telling cute animals what’s what: http://www.amazon.com/Penguin-Telling-Cute-Animals-Whats/dp/0345518160/ref=pd_sim_b_4

* Goodnight, iPad: http://www.amazon.com/Goodnight-iPad-Parody-next-generation/dp/0399158561/ref=pd_sim_b_5

* That’s not your mommy anymore: A zombie tale: http://www.amazon.com/Thats-Not-Your-Mommy-Anymore/dp/156975926X/ref=sr_1_fkmr0_1?s=books&ie=UTF8&qid=1358422259&sr=1-1-fkmr0&keywords=%22this+is+not+your+mommy+anyore%22

* Zombies hate stuff: http://www.amazon.com/Zombies-Hate-Stuff-Greg-Stones/dp/1452107408/ref=pd_sim_b_6

* Maybe your leg will grow back: Looking on the bright side with baby animals: http://www.amazon.com/Maybe-Your-Will-Grow-Back/dp/0062065076/ref=pd_bxgy_b_text_z (Deur die skrywers van Grandma’s dead en Why is Daddy in a dress?)

* K is for knifeball: http://www.amazon.com/K-Knifeball-Alphabet-Terrible-Advice/dp/1452103313/ref=sr_1_1?s=books&ie=UTF8&qid=1358422622&sr=1-1&keywords=knifeball

* Vader’s little princess: http://www.amazon.com/Vaders-Little-Princess-Jeffrey-Brown/dp/1452118698/ref=pd_sim_b_5

’n Belangrike titel

Ek dink nie daar is baie lesers wat twyfel oor die belangrikheid van ’n boek se titel nie. Party titels smeek jou byna om die boek oop te maak en te begin lees. (Oukei, of dan om dit deesdae op jou Kindle of iPad af te laai.)

Selfs voordat ek dit gelees het, was ek al versot op The Curious Incident of the Dog in the Night-time en Miss Peregrine’s School for Peculiar Children. Een van my gunstelingtitels (en -boeke) is Jonathan Safran Foer se Extremely Loud and Incredibly Close – dis een van daardie boeke wat geen ander titel kon hê nie. Gister loer ek op Amazon rond en kom weer op twee paar fantastiese aandagtrektitels af: This Little Piggy Went to the Liquor Store (A.K. Turner) en A is for Ketchup (’n alfabetboek vir kinders deur Xavier Finkley). Min mense kan by Louise Rennison (of haar bemarkingspan) kers vashou wanneer dit kom by die uitdink van titels. Haar Confessions of Georgia Nicholson-reeks bevat juwele soos It’s Okay, I’m Wearing Really Big Knickers, Knocked Out by My Nunga-Nungas en ... And That’s When It Fell Off in My Hand.

Nes mooi voorblaaie ’n mens deesdae kan verlei om ’n boek te koop wat jy later teleurstellend vind, is daar deesdae sekerlik die gevaar dat ’n funky titel jou kan oortuig om ’n flouerige boek aan te skaf. Vroeër jare het skrywers (en hul uitgewers) skynbaar minder moeite gedoen om die soort titels uit te dink wat kop en skouers bo die res uitstaan. Waarskynlik omdat daar nie elke jaar miljoene boeke verskyn het waarbo jy kop en skouers moes probeer uitstaan om ’n paar eksemplare verkoop te kry nie. Ek wonder wat sou A Christmas Carol, The Adventures of Tom Sawyer en Anne of Green Gables geheet het as hulle vandag se dae moes verskyn.

Om die regte titel vir ’n boek te kry is nie altyd kinderspeletjies nie. Liefde laat jou Rice Krispies anders proe was destyds al gereed om drukker toe te gaan, toe het ons steeds nie ’n titel daarvoor nie. (Wel, nie ’n titel waarmee my uitgewer tevrede was nie.) Oplaas het sy deur die proewe geblaai en afgekom op die sin wat die titel geword het. Sedertdien het prettige titels in ’n mate Tania Brink se kenteken geword. (’n Reeks ouer Afrikaanse liefdesverhale vir tieners is selfs onlangs herdruk met titels wat besonder baie aan Tania s’n herinner ... Maar wat, die Engelse spreekwoord lui mos: Imitation is the most sincere form of flattery! En daar bestaan buitendien nie kopiereg op ’n titel nie.)

Met Suurlemoen! was dit dieselfde storie. Ek wou die boek Suurlemoen! noem. My uitgewer het vasgeskop. Die titel sê niks oor die feit dat dit oor twee ouens gaan wat hul eie band begin nie, was haar beswaar. Dit het niks met musiek te doen nie. Dis vervelig. (Die skok! Hoe kan ’n titel met ’n uitroepteken aan die einde vervelig wees? wou ek verontwaardig weet.) Eindelik het ’n tienerleser voorgestel dat ons die boek ’n subtitel gee – ’n Storie oor liefde, rock en ’n tuinkabouter. Probleem opgelos!

’n Ruk gelede het ek op hierdie blog vertel hoe ek begin werk het aan ’n storie uit die “storiebegraafplaas” op my rekenaar. Wel, die manuskrip is voltooi en my uitgewer is mal daaroor. Die enigste probleem is ... die titel. Die titel wat in my oë so vars en funky en oorspronklik en skreeusnaaks was, moet verander.

Sug. Soms is dit makliker om ’n paar hoofstukke oor te skryf as om ’n nuwe naam vir jou boekbaba uit te dink. Om die waarheid te sê, ek en Elize het aansienlik minder kopgekrap toe ons ons ongebore baba se naam moes uitdink as wat ek gewoonlik swoeg en sweet om die regte titel vir ’n boek te kry. Gelukkig is daar nog ’n rukkie tyd voor die “doop’. Ek sal julle laat weet sodra ek met iets vorendag kon kom.

Hoekom skryf ek?

Ek het die afgelope tyd twee skrywers by verskillende geleenthede min of meer die volgende hoor sê (of gesien skryf): “’n Mens skryf om onsterflik te word.” Of: “’n Mens behoort elke dag te probeer om die soort boeke te skryf wat eendag klassiek sal word.”

            Sjoe, en hier sit ek nou al jare lank voor my rekenaar en skryf met ’n veel ligsinniger doel voor oë. Trouens, meeste van die tyd het ek absoluut geen idee met watter doel voor oë ek nou eintlik skryf nie. Maar oor een ding is ek redelik seker ... dis beslis nie met die doel om onsterflikheid te bereik nie.

            As jy nog hieroor twyfel, gaan soek gerus op Wikipedia ’n lys van al die Oscars wat oor die jare vir die beste akteur/aktrise toegeken is en kyk hoeveel van daardie mense se name jy al in jou lewe gehoor het. En selfs al het jy ’n klassieke boek neergepen en ken pretensieuse letterkunde-eerstejaars eeue van nou af nog jou naam, gaan dit jou in my beskeie, pragmatiese mening steeds nie onsterflik maak nie. Die storie van Alice in Wonderland mag voortleef, selfs in ’n onlangse Tim Burton-fliek, maar Lewis Carroll is ongetwyfeld dood en het waarskynlik nie daardie Burton-poging te siene gekry nie. (Tensy Ster Kinekor vertonings in die hiernamaals reël ...)

            Nou, voor jy dink ek is besig om een of ander uitsiglose lewensfilosofie hier uit te stal, wees verseker dat ek glad nie ontnugter is deur of depressief is oor die feit van my eie onsterflikheid of die oënskynlike gebrek aan klassieke status wat my skryfsels tot dusver openbaar nie. As ek regtig ’n oomblik rustig word en nadink oor waarom ek skryf, is dit eintlik maklik om die redes op te noem:

* Ek skryf omdat ek dit geniet. Te veel mense wat ek ken, haat hul werk. Ek geniet meestal myne. Dis terloops ook die antwoord op die stofgetrapte vraag: “Hoekom skryf jy kinderboeke? Waarom skryf jy nie ’n slag ’n roman vir volwassenes nie?” Hoekom is daar nog steeds die idee dat skrywers gefolterde siele is wat moet swaarkry ter wille van hul kuns? Dis trouens ’n idee waarmee ek grootgeword het en waarby ek as gefolterde jong tienersiel sterk aanklank gevind het. Boeke is fantastiese goed, maar boeke is nie belangriker as mense nie. As skryf jou sielsongelukkig maak, hou op daarmee.

* Ek skryf omdat ek stories wil vertel. Van kleins af was ek versot op stories. Die krag van “Wat as ...?” en “Wat het toe gebeur ...?”.

* Ek skryf omdat ek nie ’n rockster kon word nie. In ’n parallelle heelal is ek die hoofsanger van ’n band soos My Chemical Romance. Maar in hierdie heelal, glo my, wil jy my beslis nie hoor sing nie. En ek het al in standerd een moed opgegee met die idee om eendag ’n musiekinstrument te bemeester. So, ek sing soos ek gebek is en hou my by my lees – en al kan ek nie sing nie, kan ek hopelik mense laat lees. (En daarmee verdien ek die toekenning vir vreemdste sin van die dag.) 

* Ek skryf om geld te verdien. WAT?! HET HY DIT REGTIG GESÊ?! Jip. Daar is skynbaar ’n soort ongeskrewe reël dat skrywers – die goeies in elk geval – nie veronderstel is om regtig geld te maak nie. Dat jy moet ly ter wille van jou kuns. (Was dit Opperman wat daarvan beskuldig is dat die “sak” eerder as die “saak” soms vir hom belangrik is?) Wel, laas toe ek gekyk het, was die prysgeld vir die Nobelprys vir Letterkunde sowat $1,4 miljoen. My ondervinding is dat sommige “ernstige” skrywers neersien op die idee dat jy geld behoort te verdien met jou skryfwerk. Ek daag hulle uit om hul volgende roman of digbundel gratis op hul blog beskikbaar te stel. Of blog ernstige skrywers nie?

Ek skryf nie om my eie ego te streel nie. Ek skryf omdat ek van stories hou. Ek skryf vir ander mense wat van stories hou. Of mense oor 50 jaar nog van my stories gaan hou of dink dis relevant, skeel my eintlik nogal min.

Tot sover my preek vir vandag. Ek het ’n manuskrip om te gaan redigeer. En ek weet nie of my agterkleinkinders dit nog eendag sal wil lees nie, maar ek hou duim vas dat die tieners wat tans my boeke koop en lees, daarvan gaan hou ...

Die storiebegraafplaas

Ek was kleintyd gefassineer deur die idee van die olifantbegraafplaas – daardie legendariese plek waarheen olifante gaan om te vrek, en waaroor ivoorjagters jare gelede natuurlik gedroom het. Groot was my teleurstelling natuurlik toe ek later jare uitvind dis net ’n mite.

            Op my rekenaar se hardeskyf is egter die storie-ekwivalent van die olifantbegraafplaas. Elke nou en dan probeer ek die magdom lêers tot een of ander vorm van orde rangskik, en dan kom ek altyd af op storie-idees wat om een of ander rede gesneuwel het. Dis meestal nogal opwindend om so ’n ou storiekonsep op te grawe.

Myne val gewoonlik in een van drie kategorieë:

1. Volslae flops

As hierdie ’n olifantbegraafplaas is, is dié die karkasse wat so lank reeds dood is dat nie eens die ivoor gered kan word nie. Onlangs kom ek af op twee paragrawe van ’n storie wat ek jare gelede aangepak het. Die titel daarvan is Maandou, en dit gaan oor ’n meisie wat ’n oulike troeteldrakie het. Sidder. Ek kan al voor my geestesoog die afkeurbrief sien wat ek vir myself sou skryf as ek so ’n gruwelike pleegsel moes lees.

2. Flops met beperkte potensiaal

Oukei, kom ek bly by my simpel olifantbegraafplaas-metafoor. Hierdie outjies is dood, geen twyfel daaroor nie, maar plek-plek is daar iets wat jy kan red – noem dit maar die ivoor. Die titelgedig uit my bundel Wurms met tamatiesous en ander lawwe rympies kom uit ’n storie wat ek vroeër jare vir ’n opvoedkundige uitgewery geskryf het, en wat nooit die lewenslig aanskou het nie. Selfs my jeugroman Suurlemoen! is gebou uit die geraamte van ’n vroeëre tienerboekpoging getiteld Breindood, wat ook gesneuwel het.

3. Stories wat voortydig in die begraafplaas beland het.

Dis die olifante wat nog met ’n bietjie hulp gered kan word. Dis altyd opwindend om so ’n storie-idee tussen die geraamtes te ontdek – en dit is ook die rede waarom ’n mens nooit ou lêers voor die voet moet uitwis nie.

Op ’n dag wonder jy skielik wat in daardie vreemde lêer met die titel “Seerowers.doc” is. Jy maak dit oop en al wat jy kry, is die titel van ’n storie wat nooit geskryf is nie: Seerowers was nie agter hulle ore nie. En skielik onthou jy wat jy in gedagte gehad het: ’n storie oor seerowers wat nie van bad hou nie, en ’n kind wat hulle moet oortuig om te bad. Jare nadat jy die aanvanklike idee neergeskryf en in ’n doodloopstraat beland het, het jou kop uiteindelik die storie uitgepluis. Dit is hoe ek Waarvoor is seerowers bang? geskryf het.

Nog ’n boek wat op dié manier ontstaan het, is Al die meisies hou van Divan Louw. My alter ego Tania Brink het ’n paar jaar gelede die eerste hoofstuk van die storie geskryf en dit toe laat vaar. En toe kom ek verlede jaar daarop af, en ek is mal oor die titel en die hoofkarakter, en skielik weet ek presies wat in die storie moet gebeur. Gelukkig het ek met die eerste skryfpoging ’n paar notas gelos om die pad te beduie – al is dit nogal soms ’n stryd om daardie einste notas te ontsyfer.

Net vanoggend het ek weer ’n lêer met die eerste hoofstuk van ’n tienerverhaal ontdek. En skielik wonder ek ... waarom het ek nooit daardie storie aangepak nie? Was ek te besig? Kon ek nie uitpluis wat verder moet gebeur nie? Was ek bloot nie opgewonde oor die idee nie? Kan hierdie olifant dalk met mond-tot-slurp gered word ...?

Wel, kom ons kyk maar wat gebeur. Ek het hom mooi van kop tot stert ondersoek, en glo dit of nie, daar is ’n hartklop ...

Al die meisies hou van ...

Ta-daaa! 'n Splinternuwe boek uit die pen van my goeie vriendin Tania Brink ...

Om Divan Louw aantreklik te noem, is soos om te sê Mount Everest is hoog of Antarktika is koud – dis wáár, maar dit vertel nie naastenby die hele storie nie.

Dit sê byvoorbeeld niks van sy vierkantige ken wat hom soos ’n model in ’n parfuumadvertensie laat lyk nie.

Dit sê ook niks oor die kleur van sy oë nie – geheimgroen, seepsteengroen, stoutgroen.

En dit sê geheel en al niks van sy blonde hare wat parmantig orent staan en sy bruingebrande maagspiere nie ...

Ek ken sy tipe: Sulke ouens dink gewoonlik hulle is die beste ding sedert die iPhone uitgevind is – en meeste van die tyd het hulle die IK en persoonlikheid van ’n brood.

Beslis nie my koppie rooibos nie.

Maar dalk kan ek hom gebruik om ’n paar probleme op te los ...